چطور بیماران و سالمندان را یک‌نفره در خانه جابه‌جا کنیم؟
وقتی تنها یک نفر مسئول مراقبت از سالمند یا بیمار در خانه است، جابه‌جایی او می‌تواند به یکی از سخت‌ترین بخش‌های روز تبدیل شود. بلندکردن بیمار از تخت، انتقال به ویلچر، کمک برای رفتن به سرویس بهداشتی یا حتی تغییر وضعیت بدن هنگام استراحت، کارهایی هستند که گاهی چندین بار در روز تکرار می‌شوند.
بسیاری از مراقبان تصور می‌کنند اگر قدرت بدنی کافی داشته باشند، می‌توانند این کارها را بدون کمک دیگران انجام دهند. اما مشکل فقط وزن بیمار نیست. ناتوانی در حفظ تعادل، حرکات غیرمنتظره، محدودیت مفاصل و حتی فضای نامناسب اتاق ممکن است یک جابه‌جایی ساده را خطرناک کند.
خوشبختانه روش‌ها و تجهیزاتی وجود دارند که نیاز به نیروی بدنی مراقب را کاهش می‌دهند. البته جابه‌جایی یک‌نفره برای همه بیماران و در تمام شرایط ایمن نیست و انتخاب روش باید بر اساس توانایی حرکتی فرد، محیط خانه و تجهیزات موجود انجام شود.
پیش از جابه‌جایی، مشخص کنید بیمار چقدر می‌تواند همکاری کند
مهم‌ترین موضوع در جابه‌جایی یک‌نفره، میزان توانایی بیمار برای مشارکت در حرکت است. برای مثال، سالمندی که می‌تواند روی لبه تخت بنشیند و بخشی از وزن خود را روی پاهایش تحمل کند، شرایط متفاوتی با بیماری دارد که هیچ کنترلی بر حرکات بدنش ندارد.
پیش از انتخاب روش انتقال، باید بدانید آیا بیمار می‌تواند بدون کمک تعادل نشسته خود را حفظ کند، قدرت کافی در دست‌ها دارد یا هنگام ایستادن دچار ضعف و سرگیجه می‌شود.
اگر بیمار توانایی مشارکت دارد، بهتر است بخش‌هایی از حرکت را خودش انجام دهد. این کار علاوه بر کاهش فشار روی مراقب، به حفظ استقلال حرکتی سالمند نیز کمک می‌کند.
اما اگر فرد نمی‌تواند وزن بدنش را تحمل کند یا احتمال سقوط او زیاد است، تلاش برای بلندکردن دستی توسط یک مراقب انتخاب ایمنی نیست. در چنین شرایطی باید از تجهیزات مناسب استفاده کرد یا کمک فرد دیگری را در نظر گرفت.
بالابر بیمار؛ راهکاری برای کاهش نیاز به بلندکردن دستی
برای بیمارانی که توانایی ایستادن ندارند یا وزن بدنشان را نمی‌توان به شکل ایمن با کمک دستی جابه‌جا کرد، بالابر بیمار یکی از مهم‌ترین تجهیزات کمکی قابل‌بررسی است.
این دستگاه با استفاده از سیستم بالابر و تجهیزات نگهدارنده مخصوص، امکان بلندکردن و انتقال بیمار را بدون تحمل مستقیم تمام وزن او توسط مراقب فراهم می‌کند.
برای مثال، اگر سالمندی بیشتر ساعات روز را روی تخت می‌گذراند و برای نشستن روی ویلچر به کمک نیاز دارد، یک بالابر مناسب می‌تواند انتقال بین تخت و ویلچر را آسان‌تر کند. این موضوع برای مراقبانی که چندین بار در روز چنین جابه‌جایی‌هایی انجام می‌دهند، اهمیت زیادی دارد.
بااین‌حال، باید میان دستگاهی که یک نفر می‌تواند کنترل کند و انتقالی که انجام آن فقط با یک مراقب ایمن است، تفاوت قائل شد. بعضی انتقال‌ها با بالابر را می‌توان پس از ارزیابی تخصصی و آموزش مناسب، با یک مراقب انجام داد؛ اما در موارد دیگر حضور دو نفر ضروری است.
طبق راهنمای سازمان ایمنی و بهداشت بریتانیا (HSE)،تعداد مراقبان موردنیاز به شرایط بیمار، نوع بالابر، نحوه قرارگیری اسلینگ و محیط انتقال بستگی دارد.
محیط خانه را برای جابه‌جایی یک‌نفره آماده کنید
یکی از مشکلاتی که اغلب نادیده گرفته می‌شود، چیدمان نامناسب وسایل خانه است. گاهی مراقب به‌خوبی می‌تواند بیمار را روی ویلچر بنشاند، اما فضای کافی برای نزدیک‌کردن ویلچر به تخت وجود ندارد.
بهتر است تخت بیمار در محلی قرار داشته باشد که دسترسی مناسب به اطراف آن فراهم باشد. مسیر حرکت ویلچر نیز باید از فرش‌های لغزنده، سیم برق و وسایل اضافی خالی شود.
اگر بیمار به جابه‌جایی‌های مکرر نیاز دارد، استفاده از تخت قابل‌تنظیم می‌تواند مفید باشد. تغییر ارتفاع تخت و تنظیم وضعیت پشتی در برخی شرایط کمک می‌کند انتقال با فشار کمتری انجام شود.
همچنین وسایل ضروری را پیش از شروع در دسترس قرار دهید. وقتی تنها یک نفر مسئول مراقبت است، نباید مجبور شود در میانه انتقال، بیمار را در وضعیت ناپایدار رها کند تا وسیله‌ای را از اتاق دیگر بیاورد.
هنگام انتخاب بالابر بیمار برای منزل به چه نکاتی توجه کنیم؟
اگر قرار است بیشتر جابه‌جایی‌ها را یک نفر انجام دهد، انتخاب بالابر باید با دقت بیشتری صورت بگیرد. ظرفیت تحمل وزن دستگاه، ابعاد پایه، امکان نزدیک‌شدن به تخت و ویلچر و سهولت کنترل آن از موارد مهم هستند.
برای مثال، ممکن است بالابری از نظر ظرفیت وزن کاملاً مناسب باشد، اما پایه آن زیر تخت قرار نگیرد یا در فضای محدود اتاق به‌سختی حرکت کند.
اندازه و نوع اسلینگ نیز باید با شرایط جسمی بیمار و مدل دستگاه سازگار باشد. استفاده از اسلینگ نامناسب می‌تواند باعث ناراحتی، لغزش یا سقوط بیمار شود.
مهم‌تر از همه، پیش از استفاده یک‌نفره باید مشخص شود که مراقب می‌تواند تمام مراحل، از قرارگیری اسلینگ تا کنترل وضعیت بدن و نشاندن بیمار، را بدون رهاکردن کنترل ایمنی انجام دهد.
استفاده از تخته انتقال برای بیماران دارای توانایی نشستن
همه بیمارانی که نمی‌توانند راه بروند، به بالابر نیاز ندارند. بعضی افراد با وجود ضعف در پاها، کنترل مناسبی روی بالاتنه و دست‌های خود دارند و می‌توانند در حالت نشسته بخشی از جابه‌جایی را انجام دهند.
در چنین شرایطی، تخته انتقال ممکن است وسیله مناسبی باشد. این تخته بین دو سطح، مانند تخت و ویلچر، قرار می‌گیرد و به فرد کمک می‌کند با حرکات کنترل‌شده در حالت نشسته از یک سطح به سطح دیگر منتقل شود.
البته تخته انتقال برای بیماری که نمی‌تواند تعادل نشسته خود را حفظ کند یا توانایی مشارکت در حرکت ندارد، مناسب نیست.
همچنین اختلاف ارتفاع زیاد میان سطوح یا قرارگیری نامناسب ویلچر می‌تواند انتقال را دشوار کند. بنابراین استفاده یک‌نفره از این وسیله نیز نیازمند ارزیابی و آموزش صحیح است.
جابه‌جایی بیمار در تخت بدون بلندکردن کامل بدن
یکی از کارهای پرتکرار مراقبان خانگی، تغییر وضعیت بیمار روی تخت است. فردی که مدت طولانی در بستر می‌ماند، ممکن است برای چرخیدن به پهلو، بالاتررفتن روی تشک یا تغییر وضعیت نشستن به کمک نیاز داشته باشد.
برای این کار همیشه لازم نیست بیمار به‌طور کامل از روی تخت بلند شود. در برخی شرایط می‌توان از ملحفه‌های مخصوص لغزشی یا اسلایدشیت استفاده کرد.
این تجهیزات اصطکاک میان بدن بیمار و سطح تخت را کاهش می‌دهند و به تغییر وضعیت کمک می‌کنند. بااین‌حال، برخی روش‌های جابه‌جایی با اسلایدشیت به حضور دو مراقب نیاز دارند و نباید بدون آموزش به‌صورت یک‌نفره انجام شوند.
تخت بیمارستانی قابل‌تنظیم نیز می‌تواند در کاهش خم‌شدن مداوم مراقب مؤثر باشد. به‌جای کشیدن بیمار برای قرارگرفتن در وضعیت نشسته، در موارد مناسب می‌توان از تنظیمات تخت کمک گرفت.
برای سالمندانی که به‌دلیل محدودیت حرکتی در معرض زخم فشاری قرار دارند، برنامه تغییر وضعیت باید متناسب با شرایط پوست، توان حرکتی و توصیه تیم درمان تنظیم شود.
انتقال یک‌نفره بیمار به سرویس بهداشتی و حمام
رفتن به سرویس بهداشتی معمولاً از دشوارترین مراحل مراقبت خانگی است؛ زیرا علاوه بر انتقال بیمار، باید تعویض لباس، حفظ تعادل و رعایت بهداشت نیز مدیریت شود.
اگر سالمند توانایی ایستادن و تحمل وزن دارد، ممکن است بتوان با استفاده از دستگیره‌های ثابت، تجهیزات کمک‌به‌ایستادن یا صندلی مناسب سرویس بهداشتی، بخشی از این فعالیت را با مشارکت خود او انجام داد.
برای فردی که توانایی ایستادن ندارد، استفاده از بالابر بیمار سازگار با انتقال به سرویس بهداشتی یا تجهیزات مخصوص این کار قابل‌بررسی است.
البته تمام بالابرها برای استفاده در سرویس بهداشتی طراحی نشده‌اند. محدودیت فضای حرکت، نوع اسلینگ و میزان حمایت از بدن بیمار می‌توانند در انتخاب دستگاه تعیین‌کننده باشند.
برای استحمام نیز استفاده از بالابر سرویس بهداشتی مناسب و تجهیزات نگهدارنده می‌تواند مفید باشد، اما انتقال به محیط خیس و لغزنده باید با احتیاط بیشتری انجام شود.
گاهی در خانه‌هایی با سرویس بهداشتی کوچک، استفاده از صندلی توالت کنار تخت می‌تواند تعداد انتقال‌های دشوار را کاهش دهد؛ مشروط بر اینکه انتقال به آن نیز ایمن باشد.
هنگام جابه‌جایی یک‌نفره از چه کارهایی باید پرهیز کنیم؟
یکی از اشتباهات رایج، تلاش برای بلندکردن بیمار از زیر بغل است. این روش ممکن است فشار زیادی به شانه‌ها وارد کند و برای مراقب نیز خطر آسیب کمر داشته باشد.
کشیدن دست‌های بیمار، جابه‌جایی ناگهانی بدون توضیح و تلاش برای جلوگیری از سقوط با گرفتن تمام وزن فرد نیز رفتارهای پرخطری هستند.
اگر بیمار هنگام انتقال تعادلش را از دست داد، نباید با یک حرکت ناگهانی تلاش کنید تمام وزن او را نگه دارید. بهتر است از قبل روش مدیریت سقوط احتمالی را با کمک متخصص آموزش دیده باشید.
همچنین اگر بیمار روی زمین افتاده، به‌خصوص در صورت احتمال آسیب سر، گردن یا شکستگی، نباید برای بلندکردن او عجله کنید. ابتدا باید وضعیت جسمی فرد بررسی شود و در صورت وجود علائم هشدار، کمک پزشکی دریافت کند.
به خاطر داشته باشید که حتی استفاده از تجهیزات مکانیکی نیز بدون آشنایی با دستورالعمل دستگاه می‌تواند خطرناک باشد.
چه زمانی جابه‌جایی بیمار توسط یک نفر مناسب نیست؟
مراقبت یک‌نفره همیشه به معنای انجام تمام کارها بدون کمک نیست. بعضی بیماران به‌دلیل ضعف شدید، حرکات کنترل‌نشده، مشکلات شناختی یا شرایط جسمی خاص برای انتقال ایمن به دو مراقب نیاز دارند.
برای مثال، اگر هنگام کار با بالابر لازم باشد یک نفر دستگاه را کنترل کند و فرد دیگری وضعیت بدن و پاهای بیمار را نگه دارد، انجام همان انتقال توسط یک نفر خطرناک است.
همچنین اگر بیمار به‌تازگی جراحی شده، شکستگی دارد یا وضعیت حرکتی او ناگهان تغییر کرده، باید روش جابه‌جایی دوباره ارزیابی شود.
طبق توصیه سرویس سلامت ملی بریتانیا (NHS)، پیش از خرید تجهیزات جابه‌جایی بهتر است از متخصص کاردرمانی یا فیزیوتراپی راهنمایی گرفته شود.
بنابراین اگر تنها مراقب بیمار هستید، بهتر است برای هر نوع انتقال روزمره مشخص شود که آیا انجام آن توسط یک نفر امکان‌پذیر است یا باید از کمک دیگران استفاده کرد.
چطور فشار مراقبت روزانه را کمتر کنیم؟
اگر مراقبت از سالمند به عهده یک نفر است، بهتر است فعالیت‌های روزانه به شکلی برنامه‌ریزی شوند که انتقال‌های غیرضروری کاهش پیدا کنند.
برای مثال، می‌توان زمان نشستن روی ویلچر، صرف غذا و انجام برخی فعالیت‌ها را با یکدیگر هماهنگ کرد تا بیمار مجبور نباشد بارها بین تخت و ویلچر جابه‌جا شود.
انتخاب تجهیزات مناسب نیز نقش مهمی دارد. ویلچری که به‌درستی کنار تخت قرار می‌گیرد، تخت قابل‌تنظیم و بالابر بیمار متناسب با وضعیت فرد می‌توانند انجام بعضی مراقبت‌ها را آسان‌تر کنند.
بااین‌حال، هدف نباید کاهش حرکت بیمار به هر قیمت باشد. فعالیت بدنی و مشارکت در حرکت، متناسب با توانایی فرد، بخشی از حفظ سلامت و استقلال اوست.
بهترین برنامه مراقبتی برنامه‌ای است که هم نیازهای جسمی و حرکتی بیمار را در نظر بگیرد و هم مانع فرسودگی و آسیب‌دیدگی مراقب شود.
رونیا طب؛ راهکاری برای آسان‌ترشدن جابه‌جایی بیمار در منزل
جابه‌جایی یک‌نفره بیماران و سالمندان در خانه همیشه کار ساده‌ای نیست، اما با شناخت توانایی‌های بیمار و انتخاب تجهیزات مناسب می‌توان بخشی از فشار جسمی مراقبت را کاهش داد. بالابر بیمار، تخت قابل‌تنظیم و سایر وسایل کمکی می‌توانند در شرایط مناسب، انتقال‌های روزمره را ایمن‌تر و قابل‌مدیریت‌تر کنند.
رونیا طب به‌عنوان شرکت تولیدکننده بالابرهای بیمار و تجهیزات توانبخشی، آماده ارائه مشاوره و راهنمایی رایگان به خانواده‌ها و مراقبان برای آشنایی با انواع بالابر بیمار و انتخاب محصول متناسب با نیاز آن‌هاست. اگر برای انتقال بیمار از تخت به ویلچر، جابه‌جایی در منزل یا کاهش فشار ناشی از بلندکردن بیمار به تجهیزات کمکی نیاز دارید، می‌توانید با کارشناسان رونیا طب مشورت کنید و با بررسی شرایط بیمار و فضای خانه، گزینه‌های مناسب را بشناسید.
